Pwysedd gwaed

Mae gan rai pobl bwysedd gwaed isel ac mae gan lawer o bobl bwysedd gwaed normal, ond mae gan filiynau o bobl yn y DU bwysedd gwaed uchel, sy’n cynyddu’r tebygolrwydd o ddioddef clefyd y galon a strôc.

Dewch i wybod pa newidiadau y gallwch chi eu gwneud i’ch deiet i helpu i leihau eich pwysedd gwaed.

Beth yw pwysedd gwaed?

Pwysedd gwaed yw grym y gwaed wrth iddo wasgu yn erbyn muriau’r rhydwelïau wrth i’r galon bwmpio gwaed o amgylch y corff.

Mae’r galon yn curo trwy gyfangu ac ymlacio. Bob tro y bydd y galon yn cyfangu, bydd yn gwthio gwaed o amgylch y corff. Dyma guriad y galon. Bydd y galon yn gorffwys am ennyd byr rhwng bob curiad.

Bydd pwysedd y gwaed sy’n llifo drwy eich rhydwelïau yn uwch wrth i’ch calon gyfangu na phan fydd yn ymlacio. Felly pan fydd meddyg neu nyrs yn cymryd eich pwysedd gwaed, byddant yn edrych ar ddau fesuriad gwahanol.

• Pwysedd systolig yw’r pwysedd a geir pan fydd y galon yn cyfangu ac yn gwthio gwaed o amgylch y corff.
• Pwysedd diastolig yw’r pwysedd a geir pan fydd y galon yn gorffwyso. Mae hwn yn is na’r pwysedd systolig.

Caiff pwysedd gwaed ei fesur mewn milimedrau mercwri (mmHg).

Pan fydd rhywun yn rhoi gwybod i chi beth yw’ch pwysedd gwaed, bydd yn rhoi un ffigur ar gyfer eich pwysedd systolig ac un arall ar gyfer eich pwysedd diastolig. Er enghraifft, os bydd gennych bwysedd systolig o 130mmHg a phwysedd diastolig o 70mmHg, byddant fel arfer yn dweud mai '130 dros 70' yw’ch pwysedd gwaed.

Why be concerned about high blood pressure?

Raising your blood pressure triples your risk of developing heart disease or having a stroke, whatever your age. Reducing your blood pressure reduces your risk of heart disease and stroke, even if your blood pressure is already within the normal range.

Evidence shows that cutting down on salt, especially as part of a healthy diet that includes plenty of fruit and vegetables, can reduce blood pressure

Blood pressure and stroke

More than 130,000 people every year in England and Wales have their first stroke – about 10,000 of these people are under retirement age.

Stroke affects the blood vessels that supply blood to the brain. A stroke is caused by one of these blood vessels bursting or becoming blocked by a blood clot. When this happens, the part of the brain supplied by the blood vessel doesn't get enough oxygen and is damaged.

Stroke affects people in different ways, depending on what part of the brain is damaged. The part of the body linked with the damaged section of the brain is affected. Strokes often cause paralysis, usually on one side of the body.

Blood pressure and heart disease

High blood pressure can increase the risk of heart disease in a number of different ways.

It can damage the heart because the extra pressure means the heart has to work harder to pump blood around the body. This damage can lead to heart failure and increase the risk of having a heart attack.

High blood pressure also increases the risk of atherosclerosis, where fatty deposits are laid down inside the arteries. This makes the blood vessels narrower and stiffer, which can raise blood pressure further and increase the risk of having a heart attack.

Pethau sy’n achosi pwysedd gwaed uchel

Mae nifer o bethau sy’n cynyddu’r risg o ddatblygu pwysedd gwaed uchel, gan gynnwys:

• bwyta gormod o halen
• cario gormod o bwysau
• peidio â bod yn gorfforol actif
• yfed gormod o alcohol

Os bydd un o’ch rhieni neu’r ddau ohonynt yn dioddef pwysedd gwaed uchel, byddwch chi hefyd yn fwy tebygol o’i ddatblygu.

Mae tystiolaeth yn dangos y gall lleihau faint o halen a fwyteir leihau pwysedd gwaed, yn arbennig os bydd hyn yn rhan o ddeiet iach sy’n cynnwys digon o ffrwythau a llysiau.

Gall yfed gormod o alcohol gynyddu pwysedd gwaed, felly dylem geisio peidio ag yfed mwy na 2 neu 3 o unedau'r dydd i fenywod a 3 neu 4 o unedau'r dydd i ddynion. Hanner peint o gwrw, lagyr neu seidr o gryfder safonol (rhwng 3 a 5% ABV) neu fesur o wirod a geir mewn tafarn yw uned. Mae gwydraid o win yn cynnwys tua 2 uned ac mae alcopop yn cynnwys tua 1.5 uned.

Bydd lleihau’ch pwysedd gwaed yn lleihau’r perygl o ddatblygu clefyd y galon a strôc, hyd yn oed os bydd eich pwysedd gwaed eisoes o fewn yr ystod arferol.

Mae rhai pobl yn dioddef pwysedd gwaed isel. Ond bydd yn rhaid iddynt o hyd fwyta deiet iach sy’n isel mewn braster, siwgr a halen, ac sy’n uchel mewn ffrwythau a llysiau.

Sut ydw i’n gwybod os oes gen i bwysedd gwaed uchel?

Ni fydd gan y rhan fwyaf o bobl â phwysedd gwaed uchel unrhyw symptomau. Yr unig ffordd o wybod yw trwy fesur eich pwysedd gwaed.

Bydd pwysedd gwaed pawb yn cynyddu ac yn gostwng ar adegau gwahanol o’r dydd. Weithiau gall fod yn uwch pan fyddwch yn bryderus neu dan straen. Fel arfer, bydd eich meddyg neu’ch nyrs yn cymryd eich pwysedd gwaed sawl gwaith cyn penderfynu os oes gennych bwysedd gwaed uchel. Yna, efallai y bydd eich meddyg yn rhoi meddyginiaeth ar bresgripsiwn i chi i ostwng eich pwysedd gwaed.

Nid oes trothwy sefydlog rhwng pwysedd gwaed normal ac uchel. Ond yn gyffredinol, ystyrir fod pwysedd sy’n is na 140/90mmHg yn normal.

Lleihau’r halen a fwyteir

Gall bwyta llai o halen helpu i leihau pwysedd gwaed. Gallwn oll gymryd camau i leihau halen drwy siopa’n ddoeth a defnyddio lefel isel o halen yn y cartref.

Mae llawer o fwydydd pob dydd yn cynnwys lefel uchel o halen. Yn wir, mae 75% o’r halen a fwyteir gennym eisoes wedi’i gynnwys yn y bwyd a brynwn.

Mae bwydydd fel bacwn, caws a phiclau yn hallt o ganlyniad i’r ffordd y cânt eu gwneud. Mae saws soi, echdynnyn burum a chiwbiau isgell yn uchel mewn halen hefyd.

Yn aml, bydd bwydydd fel grawnfwyd brecwast, ffa pob, bisgedi, cawl, pizza a phrydiau parod yn uchel mewn halen. Bydd faint o halen a gynhwysir ynddynt yn amrywio o un brand neu rysáit i’r llall. Felly cymharwch gynhyrchion gwahanol trwy wirio’r labeli.

How to cut down on salt

Checking labels for salt

If you check labels to find out which foods are high in salt you will be able to choose the healthier option and start helping to reduce your blood pressure.

Look at the figure for salt per 100g.

High is more than 1.5g salt per 100g (or 0.6g sodium)
Low is 0.3g salt or less per 100g (or 0.1g sodium)

If the amount of salt per 100g is in between these figures, then that is a medium level of salt.

Remember that the amount you eat of a particular food affects how much salt you will get from it.

Try to avoid eating lots of foods that are high in salt. If you eat lots of these foods, it can be very easy to have more than your daily maximum. This is why it's important to choose foods that are lower in salt, when you can.

Using less salt at home

Try not to add salt automatically when you're cooking or about to eat. Often people use salt out of habit.

There are lots of other ways to add flavour to food, including using herbs, lemon juice, garlic and chilli.

If you or your family are used to eating foods that are high in salt, or adding lots of salt to your food, you could miss it at first.

But our taste buds get used to eating less salt in a few weeks, so start gradually and you will soon be enjoying your food with hardly any salt at all.