Rydw i wedi clywed fod salwch a achosir gan listeria yn cynyddu. Beth alla’i wneud i osgoi’r salwch hwn?

Mae Listeria yn achosi math eithaf prin o wenwyn bwyd, sydd anaml iawn yn effeithio ar bobl iach, ond sy’n achosi salwch difrifol mewn rhai grwpiau penodol, megis merched beichiog, babanod yn y groth, babanod newydd anedig a phobl sydd ag imiwnedd isel. Mae salwch o ganlyniad i listeria wedi’i gysylltu â bwyta rhai bwydydd wedi’u hoeri sy’n barod i’w bwyta.

Dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf mae’r achosion o salwch o ganlyniad i listeria wedi cynyddu, yn bennaf mewn pobl dros 60 oed sydd â system imiwnedd wan. Mae’n bosibl bod y bobl hyn:

• wedi cael trawsblaniad
• yn cymryd cyffuriau sy’n gwanhau’r system imiwnedd
• yn dioddef o salwch sy’n gwanhau’r system imiwnedd, fel lewcemia neu lymffoma

Os wyt ti’n un o’r bobl hyn, rwyt ti’n fwy agored i niwed, felly dylet geisio osgoi bwyta cawsiau meddal wedi’u haeddfedu gan lwydni (wedi’u pasteureiddio neu beidio), megis Camembert a Brie, caws glas meddal a phob math o bâté, gan gynnwys pâté llysiau. Dylet hefyd osgoi’r bwydydd hyn os wyt ti’n feichiog.

Mae’n bosibl atal listeria rhag tyfu ar fwyd drwy gadw bwydydd wedi’u hoeri allan o’r oergell am gyn lleied o amser â phosibl a pheidio â defnyddio bwyd ar ôl y dyddiad ‘defnyddio erbyn’. Hefyd, gwna’n siŵr dy fod yn dilyn y cyfarwyddiadau storio ar labeli bwyd.

Ond paid ag anghofio, dylet bob amser olchi dy ddwylo a glanhau arwynebau gwaith, offer cegin a byrddau torri, cyn cyffwrdd â bwyd. Bydd hyn yn dy warchod rhag listeria a germau niweidiol eraill.

Am ba hyd y gall bacteria gwenwyn bwyd fyw ar offer cegin?

Os yw cyllell sy’n cael ei defnyddio i agor paced sy'n cynnwys cyw iâr yn cael ei rhoi nôl yn y drôr yn syth a allai'r bacteria ledaenu ar offer cegin eraill?

Mae'r amser y gall bacteria gwenwyn bwyd fyw ar offer cegin yn amrywio yn ol nifer o ffactorau. Yr unig ffordd i fod yn siŵr bod offer cegin yn ddiogel yw ei olchi’n dda mewn dŵr cynnes bob tro ar ol ei ddefnyddio.

Ni ddylech roi cyllell yn ol yn y drôr os yw wedi bod mewn cysylltiad â bwyd, yn enwedig cig amrwd, heb ei olchi'n gyntaf. Fel arall, fe allai'r bacteria ledaenu i eitemau eraill yn y drôr, neu fyw ar y gyllell a mynd ar y bwyd y tro nesaf y byddwch yn ei ddefnyddio.

A alla i gael salmonela o fwyta mayonnaise?

Mae’n bosib bod bwydydd fel hufen iâ, cymysgedd teisen, mousses a mayonnaise cartref yn cynnwys wyau amrwd ac felly’n cynyddu'r perygl o salmonela.

Mae cynnyrch masnachol yn cael eu gwneud ag wyau wedi’u pasteureiddio, sef wyau sydd wedi cael eu trin â gwres i ladd bacteria, yn cynnwys salmonela. Fe all cynnyrch masnachol hefyd gynnwys cynhwysyn asideiddio sydd hefyd yn lladd bacteria.

Mae symptomau heintiad salmonela yn cynnwys dolur rhydd, taflu i fyny a phone stumog drwg. Fe allwch fod yn sâl am hyd at dair wythnos ac mae rhai pobl yn dal i gario'r organeb yn eu cyrff am hyd at 12 wythnos neu fwy ar ôl i'r symptomau dawelu.

Fel rheol, mae angen nifer fawr o facteria i achosi salwch mewn oedolion iach, ond gellir heintio grwpiau mwy bregus, fel plant ifanc iawn, yr henoed a rhai sydd ag imiwnedd gwan, gan niferoedd llai.

Cyngor yr Asiantaeth Safonau Bwyd yw y dylai pobl osgoi bwyta wyau amrwd, neu fwyd heb ei goginio sydd wedi’u gwneud o wyau amrwd, ac y dylai pobl hŷn, babanod, plant bach, menywod beichiog a phobl sydd eisoes yn sâl fwyta wyau sydd wedi eu coginio nes bod y gwyn a'r melynwy yn galed.

Gallwch leihau'r perygl o wenwyn bwyd o fwyta wyau trwy wneud y canlynol:

• gwneud yn siŵr bod wyau yn lân ac heb gracio pan fyddwch yn eu prynu
• cadw wyau yn yr oergell
• defnyddio'r wyau o fewn y dyddiad 'ar ei orau cyn' ('best before')
• gochi eich dwylo, offer cegin ac arwynebau cyn ac ar ôl dod i gysylltiad ag wyau neu fwyd sy'n cynnwys wyau