Rho hwb i’th egni

Bydd bwyta’r bwydydd iawn yn rhoi’r egni sydd ei angen arnat ti os wyt ti am wneud ymarfer corff, am fynd allan gyda dy ffrindiau neu, yn syml, am gael hwb i godi o’r soffa!

Os wyt ti’n mwynhau chwaraeon, yna bydd bwyta’n iach hefyd yn golygu y byddi di’n gallu hyfforddi a chystadlu’n well, ac yn hirach.

Bydd bwyta’n iach hefyd yn helpu dy feddwl i gadw’n graff.

Dylai egni ddod o fwydydd sydd â llawer o garbohydrad, fel bara, pasta, tatws a grawnfwydydd brecwast. Os wyt ti’n arbennig o actif, ceisia fwyta’n rheolaidd a bod â dewis o fwydydd iach wrth law bob amser fel nad wyt ti'n cael dy demtio mor hawdd i gael byrbryd afiach.

Pedwar awgrym i dy gadw’n llawn egni

1. Paid â methu brecwast

Erbyn y bore, mae dy gorff wedi bod heb fwyd am sawl awr, felly fawr o ryfedd bod angen ei ail-lenwi. Mae dy gorff rhywbeth yn debyg i ffôn symudol: mae angen ei ailwefrio’n rheolaidd.

Bydd bwyta brecwast yn helpu i atal yr egni sydd wedi’i storio – dy siwgr gwaed – rhag gostwng yn ystod y bore.

Bydd yn rhoi hwb i dy egni ac yn dy roi ar ben y ffordd ar gyfer y diwrnod o'th flaen. Mae'r rhain yn ddewisiadau da:

• powlen o rawnfwyd brecwast (ceisia ddewis un sydd â llawer o ffeibr ond ychydig o fraster, siwgr a halen) gyda llaeth hanner sgim a gwydraid o sudd ffrwythau
• wy wedi’i ferwi a thost a banana
• uwd wedi’i goginio â llaeth hanner sgim, gyda ffrwythau ffres neu rhai wedi'u sychu ar ei ben
• smwddi banana

2. Cofia fwyta yn rheolaidd

Ceisia wneud yn siŵr dy fod yn bwyta tri phryd bob dydd, yn ogystal â byrbrydau iach fel:

• ffrwythau – dewisa rai ffres, rhai wedi'u sychu, rhai wedi’u rhewi neu rai mewn tun
• iogwrt neu laeth â blas
• potyn o bwdin reis neu gwstard
• bar grawnfwyd
• byns cyrens, torth ffrwythau neu dorth frag

3. Cofia fwyta bwydydd sy'n cynnwys llawer o haearn

Mae angen llawer o haearn arnom, ac mae angen mwy fyth ar ferched. Mae haearn yn helpu’r corff i gynhyrchu haemoglobin, sef y pigment coch yn ein gwaed sy’n cludo ocsigen o amgylch y corff.
Mae’r rhain oll yn ffynonellau da o haearn:

• cig coch fel cig eidion a chig oen


• grawnfwydydd brecwast


• bara grawn cyflawn


• llysiau gwyrdd fel bresych gwyrdd, brocoli a dail salad tywyll


• ffrwythau wedi'u sychu fel bricyll neu resins


• cnau a hadau fel cnau cashiw neu gnau almon


• corbys, pys a ffa, gan gynnwys ffa pob

Clicia yma am gyngor ar sut i fwyta digon o haearn (Saesneg yn unig)

4. Cofia yfed digon

Pan wyt ti’n wirioneddol rhuthro o gwmpas, boed yn siopa, yn gwneud ymarfer corff neu’n clybio, mae’n bur debyg dy fod wedi sylwi bod hyn yn gallu gwneud i ti chwysu.

Pan fyddi di’n chwysu, rwyt ti’n colli hylifau ac fe allet ti ddadhydradu.

Os wyt ti'n mwynhau chwaraeon, mae hyn yn golygu y gallet ti golli'r blaen, ac efallai y bydd yn rhaid i ti roi’r gorau i’r sesiwn hyfforddi neu’r gystadleuaeth yn llwyr.

Erbyn i ti fynd i deimlo’n sychedig, mae’n rhy hwyr, gan dy fod wedi dadhydradu’n barod. I osgoi hyn, cofia yfed digon cyn, yn ystod ac ar ôl gweithgaredd fel gêm neu sesiwn hyfforddi.

A chofia bod angen 1.2 litr (rhwng 6 ac 8 gwydraid) bob dydd ar bawb (mewn hinsoddau fel y DU) i osgoi dadhydradu. Ond os wyt ti’n actif iawn, neu os yw’r tywydd yn boeth, mae angen i ti yfed mwy fyth.

Ymhlith y diodydd gorau mae:

• dŵr
• llaeth hanner sgim
• sudd ffrwythau wedi’i gymysgu â dŵr
• sgwosh ffrwythau wedi’i gymysgu â dŵr

Fel rheol, nid oes angen yfed diodydd chwaraeon yn benodol gan dy fod yn actif. Bydd sudd ffrwythau wedi’i gymysgu â dŵr, sgwosh ffrwythau wedi’i gymysgu â digonedd o ddŵr a diod ffrwythau yn ddigon i dy hydradu ac yn rhoi rhywfaint o egni i ti.

Clicia yma i weld mwy am ddiodydd