Dy blentyn yn ei arddegau

Ar sawl cyfrif, mae anghenion maetholion ac egni pobl ifanc yn eu harddegau'n uwch nag anghenion unrhyw grŵp oedran arall.

Gall pobl ifanc iach ac actif fod â chwant mawr am fwyd, ac mae'n bwysig iddyn nhw fwyta bwyd sydd â gwerth maethol uchel ar ffurf prydau cytbwys, yn hytrach na gormod o fyrbrydau sy'n cynnwys llawer o fraster, siwgr neu halen. Mae ffrwythau, cnau a ffrwythau sych yn fyrbrydau iachach na chreision a melysion.

Beth i’w fwyta

Dylai pobl ifanc yn eu harddegau fod yn bwyta deiet cytbwys, iach sy'n cyfateb i'w hanghenion egni. Mae deiet cytbwys, iach yn golygu deiet sy'n cynnwys llawer o ffrwythau, llysiau a bwydydd â startsh, ac sydd hefyd yn cynnwys symiau cymedrol o fwydydd sydd â llawer o brotein, llaeth a bwydydd llaeth.

Dylid bwyta symiau bach yn unig o fwydydd sydd â llawer o fraster, yn enwedig braster dirlawn, siwgr neu halen, neu ni ddylid eu bwyta'n aml iawn.

• Mae llaeth, caws, iogwrt, ffa soia, tofu a chnau yn ffynonellau da o galsiwm, sydd ei angen i gael esgyrn a dannedd iach.
• Mae grawnfwydydd brecwast a margarîn sydd â fitaminau wedi'u hychwanegu, a physgod olewog, yn ffynonellau da o fitamin D. Mae fitamin D yn helpu i gadw cyflenwad da o galsiwm yn y gwaed. Prif ffynhonnell fitamin D yw effaith yr heulwen ar y croen, ond fe ddylem ni i gyd osgoi haul cryf, yn enwedig o gwmpas hanner dydd, pan mae yna risg o losgi.
• Mae angen haearn i gael gwaed iach. Mae ymchwil wedi dangos nad yw rhai pobl ifanc, yn enwedig merched ifanc, yn cael digon o haearn. Mae cig, yn enwedig cig coch, a physgod yn ffynonellau cyfoethog o haearn. Mae codlysiau (fel ffa a chorbys), llysiau gwyrdd, a grawnfwydydd gyda fitaminau wedi'u hychwanegu yn ffynonellau da hefyd. Mae afu yn ffynhonnell gyfoethog arall o haearn. Ond fe allai cael afu neu gynhyrchion afu fel pâté mwy nag unwaith yr wythnos dros nifer o flynyddoedd effeithio ar iechyd esgyrn yn ddiweddarach yn dy fywyd, gan bod afu'n cynnwys llawer iawn o fitamin A.
• Dylem ni i gyd fwyta o leiaf dau ddogn o bysgod yr wythnos, a dylai un o'r rhain fod yn olewog. Mae pysgod yn ffynhonnell dda o brotein, fitaminau a mwynau, ac nid oes llawer o fraster dirlawn ynddyn nhw. Mae pysgod olewog hefyd yn ffynhonnell gyfoethog o asidau brasterog omega 3. Gall dynion ifanc gael cymaint â phedwar dogn o bysgod olewog yr wythnos, ond dylai merched ifanc osgoi cael mwy na dau ddogn o bysgod olewog yr wythnos os byddan nhw o bosib yn cael plentyn rhyw dro.


• Dylid cael bwydydd sy'n cynnwys ffolad – y ffurf naturiol ar asid ffolig – yn dy ddeiet, fel llysiau gwyrdd a reis brown, yn ogystal â bara a grawnfwydydd brecwast cyfnerthedig.
• Mae ffrwythau sitrws (fel orennau a lemonau), tomatos a thatws oll yn ffynonellau da o fitamin C, sy'n hanfodol i iechyd. Gall fitamin C helpu'r corff i amsugno haearn, felly mae'n syniad da cael sudd ffrwyth gyda phryd sy'n cynnwys llawer o haearn.

Beth i’w osgoi

Ceisia osgoi bwyta siarc, pysgodyn cleddyf a marlyn gan bod y rhain yn cynnwys lefelau cymharol uchel o fercwri a allai, hyd at 16 oed, effeithio ar y system nerfol sy'n datblygu yng nghorff rhywun ifanc.

Pwysau iach

Os yw dy blentyn yn ei arddegau yn actif ac yn bwyta deiet cytbwys, iach fe ddylai allu cadw ei bwysau ar lefel iach.

Os yw'n rhy drwm, fe ddylai gadw at ddeiet cytbwys, cwtogi ar fwydydd sy'n cynnwys siwgr a braster, a chael digonedd o weithgaredd corfforol.

Yn benodol, mae'n syniad da:

• cwtogi ar felysion, cacennau, bisgedi a diodydd byrlymog


• bwyta llai o fwydydd brasterog fel sglodion, byrgers a bwyd wedi'i ffrio
• bwyta prydau cytbwys yn rheolaidd
• seilio prydau ar fwydydd â startsh, gan ddewis mathau grawn cyflawn lle bynnag bo hynny'n bosib
• bwyta mwy o ffrwythau a llysiau

Dylai'r ffocws fod ar fwyta deiet iach a bod yn actif yn hytrach nag ar golli pwysau.

Cwtogi ar halen

Rydym ni i gyd, ar gyfartaledd, yn bwyta gormod o halen. O 11 oed, fe ddylem ni fod yn ceisio bwyta 6g o halen y dydd ar y mwyaf.

Bod yn llysieuwr

Os yw dy blentyn yn ei arddegau yn llysieuwr, mae'n bwysig bod ei ddeiet yn gytbwys ac yn cynnwys yr holl faetholion angenrheidiol.

Gan mai cig, pysgod a chyw iâr yw’r prif ffynonellau traddodiadol o brotein, mae angen i ddeiet llysieuol gynnwys ffynonellau amgen o brotein.

Mae llaeth, caws, wyau a chodlysiau (fel corbys a ffa) yn ffynonellau da.

Er mai cig yw'r ffynhonnell orau o haearn, gellir dod o hyd iddo hefyd mewn codlysiau, llysiau deiliog gwyrdd a bara a grawnfwydydd y mae haearn wedi'i ychwanegu atyn nhw.

Efallai y byddai'n haws amsugno'r haearn o'n bwyd pe byddem ni'n ei fwyta gyda bwydydd sy'n cynnwys fitamin C, er enghraifft ffrwythau sitrws fel orennau.